การตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไม่มีชุดตรวจหรือความถี่เดียวที่เหมาะกับทุกคน รายการที่มักพิจารณา ได้แก่ HIV ซิฟิลิส หนองใน และหนองในเทียม โดยเลือกตามอายุ อวัยวะที่มี ตำแหน่งสัมผัสทางเพศ อาการ และประวัติการตรวจ บางคนอาจมีเหตุให้ประเมินไวรัสตับอักเสบบีหรือซีเพิ่มเติม การติดเชื้อหลายชนิดไม่มีอาการ จึงใช้การไม่มีอาการยืนยันว่าไม่ติดเชื้อไม่ได้ ตามข้อมูลของ CDC เรื่องการตรวจ STI
ควรตรวจอะไรบ้าง และใช้ตัวอย่างแบบไหน
- HIV: มีทั้งการตรวจเลือดในสถานพยาบาลและชุดตรวจด้วยตนเอง ชนิดการตรวจมีผลต่อช่วงเวลาที่ตรวจพบเชื้อ ผลที่มีปฏิกิริยาหรือ reactive จากชุดตรวจ HIV ด้วยตนเองยังต้องตรวจยืนยัน
- ซิฟิลิส: ใช้การตรวจเลือด การแปลผลต้องพิจารณาประวัติการติดเชื้อและการรักษาร่วมด้วย
- หนองในและหนองในเทียม: อาจใช้ปัสสาวะหรือสิ่งส่งตรวจจากช่องคลอด ทวารหนัก หรือคอ ตามเชื้อและตำแหน่งสัมผัส ไม่ใช่ตรวจเลือดอย่างเดียว
- ไวรัสตับอักเสบบีและซี: พิจารณาจากประวัติการตรวจ วัคซีน และโอกาสสัมผัสเชื้อ ตัวอย่างเช่น แนวทาง CDC แนะนำตรวจไวรัสตับอักเสบบีในชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย และตรวจไวรัสตับอักเสบซีอย่างน้อยปีละครั้งในชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายซึ่งอยู่ร่วมกับ HIV
ตรวจปัสสาวะอย่างเดียวไม่ได้ประเมินการติดเชื้อที่คอหรือทวารหนัก หากมีการสัมผัสทางปากหรือทางทวารหนัก สามารถหารือเรื่องเก็บตัวอย่างจากตำแหน่งเหล่านี้ได้ แนวทาง CDC สำหรับชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายระบุการตรวจหนองในที่คอ และหนองในกับหนองในเทียมที่ทวารหนักตามตำแหน่งสัมผัส โดยไม่ได้แนะนำคัดกรองหนองในเทียมที่คอเป็นกิจวัตร รายละเอียดอยู่ใน แนวทาง CDC สำหรับชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย
ควรตรวจบ่อยแค่ไหน
ตัวอย่างต่อไปนี้มาจากแนวทาง CDC ของสหรัฐอเมริกา ไม่ใช่ตารางบังคับสำหรับทุกคนในไทย การนัดจริงอาจแตกต่างตามประวัติสุขภาพ แนวทางของหน่วยบริการ และเหตุสัมผัสเชื้อครั้งล่าสุด
- ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายและมีกิจกรรมทางเพศ: คัดกรองซิฟิลิส หนองใน และหนองในเทียมอย่างน้อยปีละครั้ง โดยเลือกตำแหน่งตรวจตามการสัมผัส หากตนเองหรือคู่มีคู่นอนหลายคน หรือยังมีโอกาสสัมผัสเชื้อต่อเนื่อง อาจเหมาะกับการตรวจทุก 3–6 เดือน รวมถึงผู้ใช้ PrEP หรือผู้ที่อยู่ร่วมกับ HIV ซึ่งมีบริบทดังกล่าว
- การตรวจ HIV: สำหรับชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายซึ่งยังไม่ทราบสถานะหรือผลเดิมเป็นลบ และตนเองหรือคู่มีคู่นอนมากกว่าหนึ่งคนตั้งแต่การตรวจครั้งล่าสุด แนวทางระบุอย่างน้อยปีละครั้ง และอาจพิจารณาถี่ขึ้นทุก 3–6 เดือนเมื่อมีโอกาสรับเชื้อเพิ่มขึ้น ผู้ใช้ PrEP มีการตรวจ HIV ตามแผนติดตามของบริการด้วย
- ผู้หญิงและผู้มีปากมดลูกที่เข้าเกณฑ์ตามกายวิภาค: แนวทางแนะนำคัดกรองหนองในและหนองในเทียมทุกปีในผู้มีกิจกรรมทางเพศอายุต่ำกว่า 25 ปี ส่วนอายุ 25 ปีขึ้นไปพิจารณาเมื่อมีปัจจัยเพิ่มโอกาสรับเชื้อ เช่น คู่ใหม่ คู่หลายคน หรือคู่ได้รับการวินิจฉัย STI
- ผู้ตั้งครรภ์: มีรายการและกำหนดตรวจเฉพาะ เช่น HIV ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบตั้งแต่ช่วงต้นของการฝากครรภ์ บางคนอาจต้องตรวจซ้ำหรือตรวจหนองในและหนองในเทียมเพิ่มเติม
อ้างอิง ตารางการคัดกรอง STI ของ CDC การเลือกตรวจสำหรับคนข้ามเพศและผู้มีความหลากหลายทางเพศพิจารณาจากอวัยวะและการสัมผัส ไม่ใช่เหมารวมจากอัตลักษณ์เพียงอย่างเดียว ส่วนผู้ไม่มีอาการซึ่งอยู่นอกกลุ่มตัวอย่างข้างต้นสามารถหารือรายการตรวจตามประวัติของตนได้ ไม่จำเป็นต้องใช้ตารางเดียวกันทั้งหมด
หลังสัมผัสเชื้อ ตรวจเมื่อไร และผลลบหมายถึงอะไร
การคัดกรองตามรอบกับการประเมินหลังเหตุสัมผัสเชื้อเป็นคนละเรื่อง ผลลบที่ตรวจเร็วเกินไปอาจยังไม่ตัดการติดเชื้อ ช่วงตั้งแต่สัมผัสจนการตรวจตรวจพบเชื้อเรียกว่า window period ซึ่งแตกต่างตามเชื้อและชนิดการตรวจ จึงไม่มีจำนวนวันเดียวที่ใช้กับทุกโรค
สำหรับ HIV การตรวจแอนติเจนร่วมกับแอนติบอดีในห้องปฏิบัติการจากเลือดดำมักตรวจพบได้ในช่วง 18–45 วันหลังสัมผัส ส่วนการตรวจแอนติบอดีมักอยู่ในช่วง 23–90 วัน ชุดตรวจด้วยตนเองส่วนใหญ่เป็นชนิดแอนติบอดี ตัวเลขนี้ไม่ใช่การรับรองว่าผลลบในวันแรกของช่วงจะตัดการติดเชื้อได้ หากตรวจในช่วง window period อาจต้องตรวจซ้ำ ผู้ใช้ PrEP หรือ PEP ควรได้รับการแปลผลและนัดตรวจตามบริบทการใช้ยา ไม่ใช้ตารางทั่วไปตัดสินเอง ดู ข้อมูลชนิดการตรวจและผลตรวจ HIV ของ CDC
หากอาจสัมผัส HIV ภายใน 72 ชั่วโมง ควรติดต่อสถานพยาบาลทันทีเพื่อประเมิน PEP ซึ่งเป็นยาป้องกันหลังสัมผัสเชื้อและต้องเริ่มภายในช่วงเวลานี้ ยิ่งเริ่มเร็วเท่าไรยิ่งดี ไม่ควรรอให้ครบ 72 ชั่วโมงหรือรอผลตรวจซ้ำก่อนขอประเมิน ตาม ข้อมูล PEP ของ CDC หากมีอาการรุนแรงหรือเหตุฉุกเฉินควรรับการประเมินทันที ไม่รอรอบคัดกรอง
รับบริการในไทยและเตรียมข้อมูลอะไรไปบ้าง
ข้อมูลที่ช่วยวางแผนตรวจ ได้แก่ วันที่อาจสัมผัสเชื้อ ตำแหน่งสัมผัส อาการ ผลตรวจเดิม ประวัติรักษาซิฟิลิส วัคซีน และการใช้ PrEP หรือ PEP สามารถถามหน่วยบริการว่ารายการที่เสนอครอบคลุมเชื้อและตำแหน่งใด ต้องตรวจซ้ำเมื่อไร และมีค่าใช้จ่ายอะไรบ้าง
กรมควบคุมโรคระบุในข่าววันที่ 24 สิงหาคม 2569 ว่าคนไทยมีสิทธิตรวจ HIV โดยสมัครใจฟรีปีละ 2 ครั้งที่หน่วยบริการภายใต้ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ จำนวนครั้งตามสิทธิไม่ใช่ความถี่ทางการแพทย์ที่เหมาะกับทุกคน และไม่ควรตีความว่าครอบคลุมการตรวจ STI ทุกชนิด รายการบริการและค่าใช้จ่ายอื่นสามารถยืนยันกับหน่วยบริการก่อนเดินทาง
สรุป: เริ่มจากเลือกเชื้อและตำแหน่งตรวจให้ตรงกับการสัมผัส แล้วกำหนดความถี่ตามบริบท แยกนัดคัดกรองปกติออกจากการประเมินหลังสัมผัสเชื้อ และแปลผลร่วมกับช่วงเวลาของการตรวจเสมอ
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไป รวมถึงทางเลือกประกอบการพิจารณาของผู้อ่าน ไม่ใช่คำสั่งหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ข้อมูลด้านสุขภาพไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ความเหมาะสมอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละคน


