โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หรือ STI เกิดจากเชื้อหลายชนิด ตัวอย่างสำคัญได้แก่ หนองใน หนองในเทียม ซิฟิลิส พยาธิช่องคลอด เริม HPV ไวรัสตับอักเสบบี และ HIV หลายการติดเชื้อไม่มีอาการ จึงใช้การสังเกตร่างกายเพียงอย่างเดียวตัดสินไม่ได้ การดูแลประกอบด้วยการตรวจที่เหมาะกับการสัมผัส การรักษาตามชนิดเชื้อ และทางเลือกป้องกันที่เหมาะกับแต่ละคน ตามข้อมูลของ องค์การอนามัยโลก: ภาพรวม STI
โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์มีอะไรบ้าง
รายการต่อไปนี้เป็นตัวอย่างโรคสำคัญ ไม่ใช่รายชื่อเชื้อทั้งหมด การติดเชื้อแต่ละชนิดมีวิธีตรวจและแนวทางดูแลต่างกัน
- หนองในและหนองในเทียม: เกิดจากแบคทีเรีย รักษาให้หายได้ด้วยยาที่เหมาะสม แต่หนองในมีปัญหาเชื้อดื้อยาซึ่งมีผลต่อการเลือกการรักษา
- ซิฟิลิส: เกิดจากแบคทีเรียและรักษาให้หายได้ การตรวจและการประเมินระยะโรคมีผลต่อแนวทางรักษา
- พยาธิช่องคลอด: เกิดจากปรสิตและรักษาให้หายได้ด้วยยาที่เหมาะสม
- ไวรัสตับอักเสบบี: ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้ มีวัคซีนป้องกัน และยาต้านไวรัสช่วยชะลอความเสียหายของตับในผู้ที่มีข้อบ่งชี้
- HIV: มียาต้านไวรัสช่วยควบคุมโรค แต่ยังไม่ใช่การรักษาให้หายขาด
ข้อมูลกลุ่มเชื้อและภาพรวมการรักษาอ้างอิง WHO: ชนิดเชื้อและการรักษา STI รายการนี้ไม่ใช่แนวทางเลือกยาด้วยตนเอง
- เริมบริเวณอวัยวะเพศ: เกิดจากไวรัส HSV หลายคนไม่มีอาการหรือมีอาการน้อย หากมีอาการอาจเป็นตุ่มน้ำที่แตกเป็นแผลเจ็บ ยาช่วยลดอาการและการกำเริบ แต่ยังไม่กำจัดเชื้อให้หายขาด ดู CDC: เริมบริเวณอวัยวะเพศ
- HPV: ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ บางสายพันธุ์ทำให้เกิดหูด และบางสายพันธุ์สัมพันธ์กับมะเร็งหลายตำแหน่ง สายพันธุ์ที่ทำให้เกิดหูดต่างจากสายพันธุ์ที่ก่อมะเร็ง มีวัคซีนป้องกัน และมีการรักษาความผิดปกติที่เชื้อก่อขึ้น ดู CDC: การติดเชื้อ HPV
ความเสี่ยงขึ้นกับการสัมผัส ไม่ใช่อัตลักษณ์
STI แพร่ผ่านเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด ทวารหนัก หรือปากได้ และบางเชื้อแพร่ผ่านการสัมผัสผิวหนังบริเวณอวัยวะเพศ การประเมินจึงพิจารณากิจกรรม ตำแหน่งสัมผัส และการป้องกัน ไม่ใช่ใช้คำว่าเกย์ ไบเซ็กชวล คนข้ามเพศ หรือเพศใดเพศหนึ่งแทนประวัติการสัมผัส ดู CDC: ช่องทางแพร่และการป้องกัน STI
สำหรับ HIV การแพร่เชื้อต้องมีสารคัดหลั่งที่มีเชื้อสัมผัสเยื่อบุ เนื้อเยื่อที่เสียหาย หรือเข้าสู่กระแสเลือด การสัมผัสตัวหรือใช้ชีวิตประจำวันร่วมกันไม่ใช่ช่องทางแพร่ HIV ตาม CDC: HIV แพร่ได้อย่างไร
อาการแบบใดอาจเกี่ยวข้อง และทำไมไม่มีอาการก็ยังติดเชื้อได้
อาการที่ควรได้รับการประเมิน ได้แก่ แผลหรือตุ่มผิดปกติบริเวณอวัยวะเพศ สารคัดหลั่งผิดปกติ ปัสสาวะแสบ หรือเลือดออกระหว่างรอบเดือน อาการเหล่านี้มีได้หลายสาเหตุ จึงไม่ยืนยันว่าเป็น STI ชนิดใด ขณะเดียวกัน การไม่มีอาการก็ไม่ได้แปลว่าไม่มีการติดเชื้อ ดู CDC: อาการที่ควรพบผู้ให้บริการ และ เหตุผลที่การตรวจ STI สำคัญแม้ไม่มีอาการ
ตรวจอะไร เมื่อไร และเก็บตัวอย่างจากที่ใด
ไม่มีชุดตรวจเดียวที่ครอบคลุมทุกโรคและทุกตำแหน่ง การเลือกตรวจอาจใช้เลือด ปัสสาวะ หรือสิ่งส่งตรวจจากช่องคลอด คอ หรือทวารหนัก ขึ้นกับเชื้อและการสัมผัส ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์ทางปากหรือทวารหนักอาจหารือเรื่องการเก็บตัวอย่างจากตำแหน่งนั้น ไม่ใช่อาศัยผลตรวจเลือดหรือปัสสาวะอย่างเดียว ดู CDC: วิธีและตำแหน่งเก็บตัวอย่างตรวจ STI
ชนิดการตรวจ ความถี่ และเวลานัดซ้ำขึ้นกับประวัติการสัมผัส อาการ และบริบทของผู้รับบริการ สำหรับ HIV ไม่มีการตรวจใดตรวจพบการติดเชื้อได้ทันทีหลังสัมผัส ผลลบที่ตรวจเร็วเกินไปอาจต้องตรวจซ้ำ ส่วนผล HIV self-test ที่ให้ผลบวกหรือมีปฏิกิริยาเป็นผลคัดกรองที่ต้องตรวจยืนยัน ดู CDC: ระยะตรวจพบเชื้อและการยืนยันผล HIV
ข้อมูล CDC เป็นแหล่งจากสหรัฐอเมริกา ไม่ใช่ข้อยืนยันสิทธิ ค่าใช้จ่าย หรือความพร้อมของบริการในประเทศไทย รายละเอียดดังกล่าวสามารถสอบถามหน่วยบริการที่เลือกโดยตรง
ทางเลือกป้องกันและดูแลตัวเอง
- ถุงยาง: การใช้อย่างถูกวิธีและสม่ำเสมอช่วยลดความเสี่ยง STI หลายชนิด แต่ไม่ครอบคลุมผิวหนังทุกส่วน จึงป้องกันเริมหรือ HPV ได้ไม่ทั้งหมด ดู CDC: การป้องกัน STI, ข้อจำกัดของถุงยางต่อเริม และ ข้อจำกัดของถุงยางต่อ HPV
- วัคซีน: มีวัคซีนป้องกัน HPV และไวรัสตับอักเสบบี ความเหมาะสมพิจารณาจากอายุ ประวัติวัคซีน และบริบทสุขภาพ ดู CDC: วัคซีนกับการป้องกัน STI
- PrEP: เป็นยาป้องกัน HIV ก่อนการสัมผัสสำหรับผู้ที่ไม่มี HIV ไม่ได้ป้องกัน STI ชนิดอื่น การเลือกใช้ต้องมีการประเมินและติดตาม ดู NIH HIVinfo: PrEP
- การรักษา: ยารักษาต่างกันตามเชื้อ การตรวจและประเมินจึงช่วยให้เลือกการรักษาได้ตรงโรค ไม่ใช่ใช้ยาชนิดเดียวครอบคลุมทุก STI ดู WHO: การรักษา STI
หากเพิ่งมีเหตุที่อาจสัมผัส HIV
การประเมิน PEP เป็นเรื่องเร่งด่วน: PEP คือยาป้องกัน HIV หลังการสัมผัส หากมีเหตุที่อาจทำให้เชื้อเข้าสู่ร่างกาย เช่น เพศสัมพันธ์ที่อาจมีความเสี่ยง สามารถติดต่อสถานพยาบาลเพื่อประเมินได้ทันที หากมีข้อบ่งชี้ ควรเริ่มโดยเร็วที่สุด โดยเหมาะที่สุดภายใน 24 ชั่วโมงและไม่เกิน 72 ชั่วโมง ไม่ควรรอให้มีอาการหรือรอผลตรวจด้วยตนเองก่อนขอประเมิน การให้ PEP ขึ้นกับลักษณะเหตุการณ์ ไม่ใช่ทุกการสัมผัสต้องใช้ยา ดู CDC: การประเมินและกรอบเวลาเริ่ม PEP
ประเด็นสำหรับพูดคุยกับผู้ให้บริการ
- เหตุการณ์เกิดเมื่อใด มีการสัมผัสตำแหน่งใด และใช้การป้องกันแบบใด
- มีอาการอะไร และเริ่มเมื่อใด
- เคยตรวจหรือรักษา STI ชนิดใด และกำลังใช้ยาป้องกันหรือรักษา HIV หรือไม่
- ต้องตรวจตำแหน่งใด นัดซ้ำเมื่อไร และมีทางเลือกป้องกันใดเหมาะกับตนเอง
หากมีอาการรุนแรงหรือเหตุฉุกเฉิน ควรติดต่อสถานพยาบาลทันที ไม่จำเป็นต้องรอให้ทราบว่าเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หรือไม่
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไป รวมถึงทางเลือกประกอบการพิจารณาของผู้อ่าน ไม่ใช่คำสั่งหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ข้อมูลด้านสุขภาพไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ความเหมาะสมอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละคน


