เพร็พ หรือ PrEP คือการใช้ยาต้านไวรัสเพื่อป้องกันเอชไอวีก่อนสัมผัสเชื้อ สำหรับผู้ที่ไม่มีเอชไอวีและอาจมีโอกาสรับเชื้อ ไม่ใช่ยารักษาเอชไอวี การพิจารณาใช้ขึ้นอยู่กับโอกาสสัมผัสเชื้อ สุขภาพ และความต้องการของแต่ละคน ไม่ใช่อัตลักษณ์ทางเพศเพียงอย่างเดียว

ใครอาจได้รับประโยชน์จาก PrEP

ตัวอย่างสถานการณ์ที่อาจนำมาพูดคุยกับผู้ให้บริการ ได้แก่

  • มีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักหรือช่องคลอดโดยใช้ถุงยางไม่สม่ำเสมอ
  • เพิ่งได้รับการวินิจฉัยโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และอาจมีโอกาสสัมผัสเอชไอวีต่อไป
  • ใช้เข็ม กระบอกฉีดยา หรืออุปกรณ์ฉีดสารร่วมกับผู้อื่น
  • เคยใช้ PEP และยังมีโอกาสสัมผัสเอชไอวีต่อเนื่อง

ตัวอย่างเหล่านี้ไม่ใช่เงื่อนไขทั้งหมด ผู้ที่สนใจเพิ่มทางเลือกป้องกันสามารถขอรับการประเมินได้ แม้ไม่ตรงกับรายการข้างต้น การเลือกใช้หรือไม่ใช้เป็นการตัดสินใจโดยสมัครใจร่วมกับข้อมูลที่เหมาะกับตนเอง อ้างอิง ข้อมูล PrEP สำหรับประชาชนของ CDC และ หลักการจัดบริการ PrEP ของ WHO

PrEP ป้องกันได้แค่ไหน และมีข้อจำกัดอะไร

PrEP ลดโอกาสรับเอชไอวีได้มากเมื่อใช้ตามแผนที่เหมาะสม แต่ไม่รับประกันการป้องกันทั้งหมด และไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นหรือการตั้งครรภ์ ถุงยาง การตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และการใช้อุปกรณ์ฉีดที่ปลอดเชื้อจึงเป็นทางเลือกที่นำมาวางแผนร่วมกันได้

PrEP ไม่ได้ให้การป้องกันเต็มที่ทันทีที่เริ่มใช้ ระยะเวลาขึ้นอยู่กับชนิดยา รูปแบบการใช้ และช่องทางสัมผัสเชื้อ จึงควรมีแผนการป้องกันในช่วงเริ่มใช้ที่ชัดเจนกับผู้ให้บริการ รายละเอียดอ้างอิงจาก CDC: ประสิทธิผลและข้อจำกัดของ PrEP

Quicky

ก่อนเริ่มหรือกลับมาใช้ ต้องประเมินอะไร

การเริ่ม PrEP ต้องยืนยันก่อนว่าไม่มีเอชไอวี หากเพิ่งมีเหตุสัมผัสเชื้อ มีอาการที่อาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อระยะแรก หรือเพิ่งใช้ PrEP หรือ PEP ข้อมูลเหล่านี้มีผลต่อการเลือกตรวจและการแปลผล ผลตรวจลบเพียงครั้งเดียวจึงอาจยังไม่เพียงพอในบางสถานการณ์

ผู้ให้บริการจะประเมินประวัติสุขภาพและยาที่ใช้อยู่ รวมถึงการทำงานของไตและไวรัสตับอักเสบบีตามชนิดยา การตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เป็นอีกส่วนหนึ่งของการดูแล หลังเริ่มใช้ยังมีการตรวจเอชไอวีและติดตามตามรูปแบบยา ไม่ใช่รับยาแล้วไม่ต้องตรวจอีก อ้างอิง CDC: การประเมินและติดตามผู้ใช้ PrEP

มียากินและยาฉีด แต่บริการในไทยต้องตรวจสอบเป็นรายแห่ง

PrEP มีทั้งชนิดรับประทานและฉีด ชนิดยาและรูปแบบการใช้ไม่ได้เหมาะกับทุกสถานการณ์เหมือนกัน การเลือกจึงขึ้นอยู่กับสุขภาพ ช่องทางสัมผัสเชื้อ ความสะดวก และบริการที่เข้าถึงได้ บทความนี้ไม่ระบุสูตรหรือขนาดยาเฉพาะบุคคล

สำหรับประเทศไทย กรมควบคุมโรคประกาศเมื่อ 1 กันยายน 2569 ว่ากำลังเตรียมความพร้อมนำร่องบริการ PrEP ฉีดชนิด lenacapavir ในช่วงปลายปี 2569 ข้อความนี้เป็นแผนเตรียมบริการ ไม่ได้ยืนยันว่าทุกแห่งเริ่มให้บริการแล้วหรือทุกคนมีสิทธิรับยา การสอบถามหน่วยบริการโดยตรงช่วยตรวจสอบชนิดยา เงื่อนไขรับบริการ ค่าใช้จ่าย และนัดติดตามก่อนเดินทางได้

Love2Test — จองตรวจฟรี

ผลข้างเคียงและการหยุดใช้

บางคนอาจมีคลื่นไส้ ปวดศีรษะ ปวดท้อง หรือปวดบริเวณฉีด อาการหลายอย่างดีขึ้นได้ตามเวลา หากอาการรุนแรงหรือไม่หาย ควรรับการประเมินจากผู้ให้บริการ ตาม ข้อมูลความปลอดภัยของ PrEP จาก CDC

การหยุดหรือกลับมาใช้มีรายละเอียดต่างกันตามชนิดยา โดยเฉพาะผู้มีไวรัสตับอักเสบบีที่ใช้ยากินบางชนิด การหยุดยาโดยไม่มีการติดตามอาจทำให้ไวรัสตับอักเสบบีกำเริบและทำอันตรายต่อตับได้ การวางแผนกับผู้ให้บริการจึงช่วยให้เลือกวิธีหยุดหรือเปลี่ยนการป้องกันได้เหมาะสม อ้างอิง CDC: PrEP และไวรัสตับอักเสบบี

ถ้าสัมผัสเชื้อไปแล้ว: PrEP ต่างจาก PEP

PrEP ใช้ป้องกันก่อนสัมผัส ส่วน PEP ใช้หลังอาจสัมผัสเอชไอวี หากเพิ่งมีเหตุที่อาจรับเชื้อและไม่ได้รับการป้องกันเพียงพอ ควรติดต่อสถานพยาบาลเพื่อประเมิน PEP โดยเร็วที่สุด WHO ระบุว่าเหมาะที่สุดคือเริ่มภายใน 24 ชั่วโมง และไม่เกิน 72 ชั่วโมงหลังสัมผัส ไม่ควรรอให้ครบกำหนดดังกล่าวหรือใช้ PrEP แทนการประเมิน PEP

หากเกิน 72 ชั่วโมงแล้ว ยังสามารถรับการประเมินเรื่องการตรวจเอชไอวีและการป้องกันต่อไปได้ กรอบเวลาเริ่ม PEP อ้างอิง แนวทาง PEP ของ WHO ปี 2567

แชทปรึกษา Love2Test

สรุป

PrEP เป็นทางเลือกป้องกันเอชไอวีสำหรับผู้ไม่มีเอชไอวีที่อาจได้รับประโยชน์จากการป้องกันก่อนสัมผัส การตรวจและประเมินก่อนเริ่ม รวมถึงการติดตามระหว่างใช้ ช่วยให้เลือกแผนที่เหมาะสมได้โดยไม่ต้องตัดสินจากเพศหรืออัตลักษณ์ของใคร

ตรวจสอบแหล่งข้อมูลสำหรับฉบับแก้ไขนี้: 31 ตุลาคม 2569

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไป รวมถึงทางเลือกประกอบการพิจารณาของผู้อ่าน ไม่ใช่คำสั่งหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ข้อมูลด้านสุขภาพไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ความเหมาะสมอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละคน