Mpox หรือโรคฝีดาษวานรที่มักเรียกว่าฝีดาษลิง ติดต่อหลักผ่านการสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ติดเชื้อ เช่น สัมผัสผื่นหรือแผล กอด จูบ และมีเพศสัมพันธ์ รวมถึงสิ่งของปนเปื้อน การลดความเสี่ยงอาศัยหลายวิธีร่วมกัน ทั้งลดการสัมผัสขณะสงสัยติดเชื้อ สุขอนามัย และการประเมินวัคซีนตามความเสี่ยง ไม่ใช่การใช้ถุงยางเพียงอย่างเดียว

วันที่ตรวจสอบแหล่งข้อมูล: 1 พฤศจิกายน 2569 บทความนี้อธิบายการติดต่อและการป้องกัน ไม่ใช่รายงานสถานการณ์ระบาดหรือการยืนยันความพร้อมของบริการทุกแห่งในประเทศไทย

Mpox ติดต่อทางไหน

  • สัมผัสใกล้ชิด: ผิวหนังสัมผัสผื่น แผล หรือสะเก็ด รวมถึงการกอด จูบ และกิจกรรมทางเพศ
  • อยู่ใกล้ชิดแบบเผชิญหน้า: การพูดคุยหรือหายใจใกล้กันอาจทำให้สัมผัสอนุภาคทางเดินหายใจที่มีเชื้อ
  • สิ่งของปนเปื้อน: เช่น เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว และเครื่องนอนของผู้ติดเชื้อ
  • ช่องทางอื่น: เชื้ออาจผ่านจากผู้ตั้งครรภ์สู่ทารก และจากสัตว์ติดเชื้อสู่คนผ่านการกัด ข่วน หรือสัมผัสสัตว์

จึงไม่ใช่โรคที่ติดต่อผ่านเพศสัมพันธ์เท่านั้น ดูรายละเอียดใน เอกสารข้อเท็จจริงเรื่อง Mpox ของ WHO

Quicky

ลดความเสี่ยงอย่างไรได้บ้าง

  • หลีกเลี่ยงการสัมผัสผื่นหรือแผล และพักกิจกรรมใกล้ชิด รวมถึงเพศสัมพันธ์ เมื่อฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งสงสัยว่าเป็น Mpox ระหว่างรอประเมิน
  • ไม่ใช้ผ้าเช็ดตัว เสื้อผ้า หรือเครื่องนอนร่วมกับผู้ป่วย และทำความสะอาดสิ่งของหรือพื้นผิวที่อาจปนเปื้อน
  • ล้างมือด้วยสบู่และน้ำหรือใช้แอลกอฮอล์ทำความสะอาดมือ โดยเฉพาะหลังสัมผัสสิ่งของที่อาจมีเชื้อ
  • พูดคุยกับคู่หรือผู้ใกล้ชิดเรื่องอาการและการสัมผัสเสี่ยงอย่างไม่กล่าวโทษ หากพื้นที่มีการแพร่เชื้อ การลดจำนวนคู่ใหม่ชั่วคราวเป็นทางเลือกหนึ่ง
  • ปรึกษาหน่วยบริการเรื่องวัคซีนตามประวัติสัมผัสและความเสี่ยงของตน

ถุงยางไม่ป้องกัน Mpox ได้ทั้งหมด เพราะยังมีการสัมผัสผิวหนังและแผลนอกบริเวณที่ถุงยางปกคลุม แต่ช่วยป้องกัน HIV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หลายชนิดได้ อ่านเพิ่มเติมจาก WHO: คำถามและคำตอบเรื่อง Mpox

วัคซีนและการป้องกันหลังสัมผัส

วัคซีนช่วยลดความเสี่ยง แต่ไม่ป้องกันได้สมบูรณ์ WHO แนะนำให้พิจารณาวัคซีนสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูง โดยเฉพาะในช่วงการระบาด เกณฑ์และการเข้าถึงบริการในไทยอาจต่างกัน จึงควรตรวจสอบกับหน่วยบริการโดยตรง

หากเพิ่งสัมผัสใกล้ชิดกับผู้ป่วย การติดต่อสถานพยาบาลโดยเร็วช่วยให้ประเมินทางเลือกได้ทันเวลา WHO ระบุเรื่องวัคซีนหลังสัมผัส ว่าควรได้รับวัคซีนโดยเร็วภายในช่วง 4 วันแรก และอาจพิจารณาได้ถึง 14 วันหากยังไม่มีอาการ การพิจารณาขึ้นกับประวัติสัมผัส อาการ และบริบทของแต่ละคน วัคซีนไม่ใช่การรักษาเมื่อเริ่มมีอาการแล้ว

PEP ของ HIV กับ Mpox เป็นคนละอย่าง: NIH อธิบายว่า HIV PEP ใช้ยาต้าน HIV และต้องเริ่มภายใน 72 ชั่วโมงหลังอาจสัมผัสเชื้อ ส่วนการป้องกันหลังสัมผัส Mpox ใช้วัคซีนตามกรอบเวลาข้างต้น จึงไม่ควรนำกรอบเวลา 72 ชั่วโมงของ HIV PEP มาใช้แทนกรอบเวลาประเมินวัคซีน Mpox

Love2Test — จองตรวจฟรี

หลังสัมผัสหรือมีอาการ ควรประเมินเมื่อใด

อาการที่พบได้ ได้แก่ ผื่น ตุ่มหรือแผล ไข้ ปวดเมื่อย และต่อมน้ำเหลืองโต บางคนมีแผลเพียงไม่กี่จุดหรืออยู่บริเวณอวัยวะเพศและทวารหนัก ผื่นอย่างเดียวไม่ยืนยันว่าเป็น Mpox เพราะโรคอื่นอาจคล้ายกัน บุคลากรทางการแพทย์จะประเมินความจำเป็นในการตรวจ

กรมควบคุมโรค: คำถามที่พบบ่อยเรื่องฝีดาษวานร แนะนำให้สังเกตอาการ 21 วันหลังสัมผัส โดย แนวทางติดตามหลังสัมผัสของ CDC ระบุให้นับจากการสัมผัสครั้งสุดท้าย หากเกิดอาการ การติดต่อสถานพยาบาลโดยเร็วและแจ้งประวัติสัมผัสช่วยให้ได้รับการประเมิน ระหว่างรอประเมิน การลดการสัมผัสใกล้ชิดช่วยลดโอกาสแพร่เชื้อ

อาการเกี่ยวกับตา การกลืนลำบากจนดื่มน้ำไม่ได้ หรืออาการรุนแรง เป็นเหตุให้รับการประเมินเร่งด่วน ผู้ที่ยืนยันติดเชื้อยังอาจแพร่เชื้อจนกว่าแผลทั้งหมดจะหาย สะเก็ดหลุด และมีผิวหนังใหม่ รวมถึงแผลที่เยื่อบุ จึงควรวางแผนการแยกตัวร่วมกับหน่วยรักษา ข้อมูลเรื่องอาการและภาวะแทรกซ้อนอยู่ใน เอกสารข้อเท็จจริงของ WHO และเกณฑ์แผลหายอยู่ใน คำถามและคำตอบของ WHO

แชทปรึกษา Love2Test

Mpox ไม่ใช่โรคของเพศหรืออัตลักษณ์ใด

ทุกคนที่สัมผัสเชื้ออย่างใกล้ชิดอาจติดได้ ความเสี่ยงควรประเมินจากลักษณะการสัมผัส ไม่ใช่สรุปจากการเป็นเกย์ ไบเซ็กชวล หรือคนข้ามเพศ การสื่อสารโดยไม่ตีตราช่วยให้พูดคุยเรื่องอาการและเข้าถึงบริการได้

ผู้มี HIV ระยะรุนแรงหรือมีภูมิคุ้มกันบกพร่องมีความเสี่ยงป่วย Mpox รุนแรงมากขึ้น แต่ไม่ควรเหมารวมว่าผู้มี HIV ทุกคนมีความเสี่ยงเท่ากัน การดูแล HIV เป็นบริบทสุขภาพร่วม ไม่ใช่สิ่งทดแทนการป้องกัน Mpox อ่านรายละเอียดจาก CDC: Mpox ในผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไป รวมถึงทางเลือกประกอบการพิจารณาของผู้อ่าน ไม่ใช่คำสั่งหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ข้อมูลด้านสุขภาพไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ความเหมาะสมอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละคน