แผลริมอ่อน (chancroid) เป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่เกิดจากแบคทีเรีย Haemophilus ducreyi อาจทำให้เกิดแผลเจ็บบริเวณอวัยวะเพศและต่อมน้ำเหลืองขาหนีบบวม โรคนี้รักษาได้ แต่แผลบริเวณอวัยวะเพศไม่ได้เป็นแผลริมอ่อนทุกกรณี การประเมินและตรวจเพิ่มเติมช่วยแยกจากเริม ซิฟิลิส และสาเหตุอื่น
แผลริมอ่อนมีอาการอย่างไร
กรมควบคุมโรคอธิบายว่าอาจเริ่มจากตุ่มหนองแล้วแตกเป็นแผล ขอบแผลไม่แข็งและไม่เรียบ อาจมีหลายแผล เลือดออก และเจ็บมาก บางคนมีต่อมน้ำเหลืองขาหนีบบวมเป็นฝี อย่างไรก็ตาม อาการอาจไม่เหมือนกันในทุกคน และแผลที่อยู่ภายในช่องคลอดหรือบริเวณปากมดลูกอาจสังเกตได้ยาก
ข้อมูลสาเหตุและอาการอ้างอิงจาก กรมควบคุมโรค: แผลริมอ่อน
แผลเจ็บไม่ได้ยืนยันว่าเป็นแผลริมอ่อน
เริมและซิฟิลิสเป็นสาเหตุอื่นของแผลอวัยวะเพศ และอาจพบเชื้อมากกว่าหนึ่งชนิดร่วมกันได้ นอกจากนี้ แผลบางชนิดเกิดจากการบาดเจ็บหรือโรคที่ไม่ได้ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ การดูภาพหรือประเมินจากความเจ็บเพียงอย่างเดียวจึงไม่เพียงพอสำหรับยืนยันโรค
ตาม แนวทาง CDC เรื่องแผลอวัยวะเพศและรอบทวารหนัก การประเมินอาจประกอบด้วยการตรวจซิฟิลิส การเก็บตัวอย่างแผลตรวจเริม และการตรวจหาเชื้อแผลริมอ่อนตามบริบทและความพร้อมของห้องปฏิบัติการ รวมถึงการเสนอการตรวจ HIV แก่ผู้ที่ยังไม่ทราบว่ามี HIV หรือไม่ การมีแผลเพียงอย่างเดียวไม่ใช่ผลวินิจฉัย HIV
รักษาได้ แต่ไม่ควรเลือกยาจากรูปลักษณ์ของแผล
การรักษาแผลริมอ่อนด้วยยาปฏิชีวนะที่เหมาะสมสามารถกำจัดเชื้อและทำให้อาการหายได้ การเลือกยาขึ้นกับการประเมินของแพทย์ รวมถึงการตั้งครรภ์ การให้นม ประวัติแพ้ยา และภาวะสุขภาพอื่น บทความนี้จึงไม่ระบุสูตรหรือขนาดยาสำหรับใช้รักษาตนเอง
การตรวจประเมินไม่ได้หมายความว่าต้องรอผลตรวจครบทุกอย่างจึงเริ่มรักษาได้เสมอไป หากสงสัยซิฟิลิสระยะติดต่อหรือเริมครั้งแรก แพทย์อาจเริ่มรักษาระหว่างรอผลตามข้อบ่งชี้ เพราะการรักษาเร็วมีประโยชน์
ติดตามแผลและประเมินคู่สัมผัสอย่างไร
แนวทางแผลริมอ่อนของ CDC ปี 2021 แนะนำให้ประเมินซ้ำภายใน 3–7 วันหลังเริ่มรักษา หากแผลไม่ดีขึ้น แพทย์อาจทบทวนการวินิจฉัย การติดเชื้อร่วม และการตอบสนองต่อยา แผลขนาดใหญ่อาจใช้เวลาหายมากกว่าสองสัปดาห์ จึงไม่ควรใช้ระยะเวลาสั้น ๆ ตัดสินว่าการรักษาล้มเหลวด้วยตนเอง
แนวทางเดียวกันแนะนำให้คู่ที่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ป่วยในช่วง 10 วันก่อนผู้ป่วยเริ่มมีอาการได้รับการตรวจและรักษา แม้ไม่มีอาการ รายละเอียดนี้เป็นคำแนะนำของสหรัฐอเมริกา การนำมาใช้ในประเทศไทยต้องอาศัยการประเมินของหน่วยบริการ ไม่ใช่เหตุให้แบ่งยาหรือซื้อยาให้คู่สัมผัสเอง การพูดคุยเรื่องการตรวจสามารถทำโดยไม่กล่าวโทษกัน
แผลริมอ่อนเกี่ยวข้องกับ HIV และ PEP อย่างไร
CDC ระบุว่าแผลริมอ่อนสัมพันธ์กับความเสี่ยงรับและถ่ายทอด HIV ที่เพิ่มขึ้น แต่ไม่สามารถใช้แผลบอกสถานะ HIV ของบุคคลได้ หากผล HIV self-test เป็นบวกหรือ reactive ยังต้องตรวจยืนยันในระบบบริการ ตาม ข้อมูลการตรวจ HIV ของ CDC
หากเพิ่งมีเหตุที่อาจเสี่ยงต่อ HIV การติดต่อสถานพยาบาลทันทีเพื่อประเมิน PEP เป็นเรื่องเร่งด่วนแยกจากการรักษาแผล ยานี้ใช้ป้องกัน HIV หลังสัมผัส ไม่ใช่ยารักษาแผลริมอ่อน ตาม แนวทางการประเมิน PEP ของ CDC เมื่อมีข้อบ่งชี้ควรเริ่มเร็วที่สุด โดยเหมาะที่สุดภายใน 24 ชั่วโมงและไม่เกิน 72 ชั่วโมงหลังสัมผัส ไม่จำเป็นต้องรอให้มีแผลหรืออาการก่อนขอรับการประเมิน
สรุป
แผลเจ็บที่อวัยวะเพศหรือต่อมน้ำเหลืองขาหนีบบวมเป็นเหตุให้ขอรับการประเมินได้ โดยไม่ต้องรอให้อาการรุนแรง แผลริมอ่อนรักษาได้ แต่การแยกจากเริม ซิฟิลิส และสาเหตุอื่นมีความสำคัญ แหล่งอ้างอิงต่างประเทศในบทความนี้ใช้สนับสนุนหลักการดูแล ไม่ได้ยืนยันสิทธิ ค่าใช้จ่าย หรือความพร้อมของการตรวจในประเทศไทย
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไป รวมถึงทางเลือกประกอบการพิจารณาของผู้อ่าน ไม่ใช่คำสั่งหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ข้อมูลด้านสุขภาพไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ความเหมาะสมอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละคน


