ดื้อยาโดลูเทกราเวียร์พบแค่ไหน ตัวเลขที่องค์การอนามัยโลกใช้คือร้อยละ 3.9 ถึง 19.6 แต่นับเฉพาะในคนที่กินยาสูตรที่มีโดลูเทกราเวียร์แล้วไวรัสยังไม่ถูกกด จากการสำรวจในสี่ประเทศ ไม่ได้นับจากทุกคนที่กินยา เอกสารข้อเท็จจริงขององค์การอนามัยโลกฉบับลงวันที่ 27 กรกฎาคม 2569 ซึ่งยังใช้ตัวเลขชุดนี้จากรายงานปี 2567 เขียนด้วยว่า ในคนที่กินยาตัวนี้สม่ำเสมอ มากกว่าร้อยละ 90 กดไวรัสได้ต่อเนื่อง ถ้ากินยาสูตรนี้อยู่ ผู้เขียนแนะนำว่าอย่าหยุดยาหรือเปลี่ยนยาเอง
ดื้อยาโดลูเทกราเวียร์พบแค่ไหน ตัวเลขมาจากการสำรวจไหน
โดลูเทกราเวียร์ (dolutegravir ย่อว่า DTG) เป็นยาต้านไวรัสตัวหลักในสูตรที่องค์การอนามัยโลกแนะนำ องค์การอนามัยโลกอธิบายว่าเชื้อดื้อยาเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของตัวไวรัส ซึ่งกระทบความสามารถของยาในการยับยั้งไวรัส ส่วนคำว่าไวรัสยังไม่ถูกกดในบทความนี้ หมายถึงกินยาอยู่แต่ตรวจเลือดแล้วยังพบไวรัสสูงกว่าเกณฑ์ที่การสำรวจกำหนด
รายงานเชื้อเอชไอวีดื้อยาฉบับย่อขององค์การอนามัยโลก เผยแพร่ 29 กุมภาพันธ์ 2567 รวมผลการสำรวจสี่ประเทศที่แผนช่วยเหลือด้านเอดส์ของสหรัฐ (PEPFAR) สนับสนุน เก็บตัวอย่างช่วงปี 2563–2565
| ประเทศและปีที่เก็บตัวอย่าง | ตรวจในใคร (ทุกแถวคือคนที่กินสูตรที่มีโดลูเทกราเวียร์แล้วไวรัสยังไม่ถูกกด) | ในกลุ่มนี้พบเชื้อดื้อยาโดลูเทกราเวียร์ |
|---|---|---|
| ยูกันดา 2564–2565 | อายุ 15 ปีขึ้นไป กินสูตรนี้มาอย่างน้อย 9 เดือน | ร้อยละ 3.9 |
| ยูเครน 2563–2564 | ผู้ใหญ่ กินสูตรนี้มาอย่างน้อย 9 เดือน | ร้อยละ 6.6 |
| มาลาวี 2563–2564 | อายุ 15 ปีขึ้นไป กินสูตรนี้มาอย่างน้อย 9 เดือน และตรวจซ้ำแล้วไวรัสยังไม่ถูกกด | ร้อยละ 8.6 |
| โมซัมบิก 2564–2565 | ผู้ใหญ่ที่เคยรักษาด้วยสูตรอื่นมาก่อนแล้วเปลี่ยนมาใช้สูตรนี้ และไวรัสยังไม่ถูกกดหลังได้รับการช่วยเรื่องกินยา | ร้อยละ 19.6 (36 จาก 183 คน) |
รายงานเล่าด้วยว่า ในการทดลองทางคลินิก คนที่ไม่เคยใช้ยากลุ่มนี้มาก่อนและกินสูตรนี้แล้วกดไวรัสไม่ได้ พบการกลายพันธุ์ที่เกี่ยวกับการดื้อยากลุ่มนี้ต่ำกว่าร้อยละ 3
ตัวเลขนี้นับจากใคร ไม่ใช่ทุกคนที่กินยา
ทุกตัวเลขข้างบนมีตัวหารเป็นคนที่ไวรัสยังไม่ถูกกดทั้งที่กินยาอยู่ รายงานเล่าขั้นก่อนหน้านั้นของสองประเทศไว้ด้วย ที่มาลาวี ผู้ใหญ่ 1,035 คนที่ผลครั้งแรกบอกว่าไวรัสไม่ถูกกด เมื่อตรวจซ้ำ ร้อยละ 79.4 กลับมากดไวรัสได้ ที่จังหวัดกาซาของโมซัมบิก ผู้ใหญ่ 717 คนที่ไวรัสสูงหลังเปลี่ยนสูตร ร้อยละ 69.9 กดไวรัสได้หลังได้รับการช่วยเรื่องกินยา ตัวเลขเชื้อดื้อยาของสองประเทศนี้นับจากคนที่เหลือ คือคนที่ไวรัสยังไม่ถูกกดหลังขั้นนั้นแล้ว
รายงานสรุปจากข้อมูลชุดนี้ว่า คนส่วนใหญ่ที่กินสูตรนี้แล้วไวรัสไม่ถูกกดไม่มีเชื้อดื้อยาโดลูเทกราเวียร์ แต่ตัวเลขที่พบก็สูงกว่าที่คาดจากการทดลองทางคลินิก รายงานเสนอว่าการดูแลคนกลุ่มนี้ควรเน้นให้เข้าถึงการช่วยเรื่องกินยามากขึ้น และการเปลี่ยนสูตรอาจเป็นประโยชน์กับราว 1 ใน 10 ของคนกลุ่มนี้
คนที่กินสูตรนี้กดไวรัสได้มากแค่ไหน
รายงานปี 2567 เขียนว่า การสำรวจระดับประเทศในช่วงต้นของการเปลี่ยนมาใช้สูตรนี้ พบผู้ใหญ่ที่กินสูตรนี้กดไวรัสได้เกินร้อยละ 90 ในสี่จากห้าประเทศที่รายงาน
งานที่รวมผลการศึกษา 22 ชิ้นจาก 13 ประเทศรายได้ต่ำและปานกลาง ตีพิมพ์ปี 2568 พบว่าผู้ใหญ่ที่ใช้สูตรนี้เป็นสูตรแรก ยังอยู่ในการรักษา และมีผลตรวจ กดไวรัสได้ร้อยละ 95 ขึ้นไปจนถึงสองปี แต่เมื่อนับรวมคนที่ขาดการติดตามหรือไม่มีผลตรวจว่ากดไวรัสไม่ได้ ตัวเลขที่ 12 เดือนคือร้อยละ 89 จากการศึกษาหกชิ้น ผู้วิจัยเขียนว่าจำนวนประเทศที่จำกัดอาจทำให้ใช้ผลกับที่อื่นได้ไม่เต็มที่
เหตุที่ยังต้องเฝ้าระวังเชื้อดื้อยาตัวนี้
เอกสารข้อเท็จจริงฉบับ 27 กรกฎาคม 2569 เขียนว่า เชื้อดื้อยาโดลูเทกราเวียร์อาจเกิดมากกว่าที่คาดไว้ โดยเฉพาะในคนที่เคยรักษาด้วยยาต้านไวรัสมามาก และข้อมูลทั่วโลกเรื่องนี้ยังมีจำกัด
รายงานปี 2567 ยกการสำรวจระดับประเทศของแอฟริกาใต้สองปีติดกัน ในผู้ใหญ่ที่ไวรัสไม่ถูกกดและยืนยันได้ว่ากินโดลูเทกราเวียร์อยู่ พบเชื้อดื้อยากลุ่มเดียวกับยาตัวนี้ร้อยละ 2.7 ของคนกลุ่มนี้ในปี 2564 และร้อยละ 11.1 ในปี 2565 เอกสารข้อเท็จจริงยกงานแบบจำลองของแอฟริกาใต้ด้วย ซึ่งคาดว่าเชื้อดื้อยาตัวนี้ในคนที่การรักษาด้วยสูตรนี้ไม่ได้ผลจะเพิ่มขึ้นเร็วภายในปี 2578 ถ้าไม่มีมาตรการรับมือ
เอกสารข้อเท็จจริงฉบับเดียวกันสรุปสิ่งที่ช่วยหยุดเชื้อดื้อยาไว้ เช่น ดูแลให้คนอยู่ในการรักษาและกินยาต่อเนื่อง และเพิ่มการตรวจปริมาณไวรัส
ในไทย คนที่กินยาสูตรนี้ควรทำอะไรต่อ
แนวทางการตรวจรักษาเอชไอวีของไทยปี 2564/2565 แนะนำสูตรที่มีโดลูเทกราเวียร์เป็นสูตรแรกสำหรับผู้ใหญ่ แต่การสำรวจเชื้อดื้อยาตัวนี้สี่ชุดในรายงานขององค์การอนามัยโลกไม่มีข้อมูลของไทย
สำหรับคนที่กินยาแล้วไวรัสยังไม่ถูกกด แนวทางไทยฉบับเดียวกันวางขั้นตอนให้ผู้ดูแลไว้ เริ่มจากประเมินและย้ำเรื่องการกินยาให้สม่ำเสมอ ตรวจสอบผลข้างเคียงของยา ตรวจปริมาณไวรัสซ้ำ และส่งตรวจการดื้อยาเมื่อเข้าเกณฑ์ของแนวทาง ถ้าผลตรวจรายงานว่าดื้อยา แนวทางให้เปลี่ยนสูตรตามผลตรวจนั้น
ผู้เขียนแนะนำว่าอย่าหยุดยาหรือเปลี่ยนยาเองเพราะข่าวนี้ ให้กินยาต่อเนื่องตามที่แพทย์สั่งและไปตรวจตามนัด ถ้ากังวล ให้ถามแพทย์หรือพยาบาลที่ดูแลว่าผลตรวจปริมาณไวรัสครั้งล่าสุดเป็นอย่างไร และนัดตรวจครั้งถัดไปเมื่อไร ผลตรวจของแต่ละคนให้แพทย์เป็นผู้อ่าน อ่านต่อได้ที่ การดื้อยาเอชไอวี ไม่ใช่ความผิดและยังดูแลต่อได้ และ Viral Load คืออะไร ควบคุมให้ตรวจไม่เจอแล้วชีวิตเปลี่ยนอย่างไร และหน้า ART: การรักษา HIV ที่ช่วยให้สุขภาพดีและกดไวรัสได้ ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)
คำถามที่พบบ่อย
โดลูเทกราเวียร์คือยาอะไร
เป็นยาต้านไวรัสเอชไอวีตัวหนึ่ง รายงานขององค์การอนามัยโลกปี 2567 เขียนว่าองค์การอนามัยโลกแนะนำสูตรที่มียาตัวนี้เป็นสูตรแรกสำหรับผู้ใหญ่และวัยรุ่นมาตั้งแต่ปี 2561 ส่วนแนวทางไทยปี 2564/2565 แนะนำสูตรที่มียาตัวนี้เป็นสูตรแรกสำหรับผู้ใหญ่
กินยาอยู่แต่ไวรัสยังไม่ถูกกด แปลว่าเชื้อดื้อยาแล้วใช่ไหม
ไม่เสมอไป รายงานขององค์การอนามัยโลกปี 2567 สรุปจากการสำรวจสี่ประเทศว่า คนส่วนใหญ่ที่ไวรัสไม่ถูกกดขณะกินสูตรนี้ไม่มีเชื้อดื้อยาโดลูเทกราเวียร์ แต่ตัวเลขที่พบก็สูงกว่าที่คาดจากการทดลองทางคลินิก ผลของแต่ละคนต้องให้แพทย์เป็นผู้อ่าน
ตัวเลขร้อยละ 19.6 มาจากกลุ่มไหน
มาจากการศึกษาในเจ็ดคลินิกของจังหวัดกาซา โมซัมบิก ปี 2564–2565 ในคนที่เคยรักษาด้วยสูตรอื่นมาก่อน และไวรัสยังไม่ถูกกดหลังได้รับการช่วยเรื่องกินยา รายงานเขียนว่าการกินยาไม่ต่อเนื่องในอดีตอาจเป็นเหตุให้ตัวเลขสูงกว่าที่อื่น
ตัวเลขชุดนี้มีข้อมูลของไทยไหม
การสำรวจเชื้อดื้อยาโดลูเทกราเวียร์สี่ชุดในรายงานมาจากมาลาวี โมซัมบิก ยูกันดา และยูเครน ไม่มีของไทย ส่วนงานที่รวมผลการศึกษา 22 ชิ้นเรื่องการกดไวรัส ไม่ได้เอ่ยถึงประเทศไทย
อ่านข่าวแล้วกังวล ควรขอเปลี่ยนยาไหม
ผู้เขียนแนะนำให้กินยาต่อตามเดิม และถามผลตรวจปริมาณไวรัสครั้งล่าสุดกับแพทย์ก่อน แนวทางไทยปี 2564/2565 ให้เปลี่ยนสูตรตามผลตรวจเมื่อผลรายงานว่าดื้อยา ผู้เขียนเห็นว่าการเปลี่ยนสูตรจึงเป็นเรื่องที่แพทย์ตัดสินจากผลตรวจ ไม่ใช่จากข่าว
สรุป
- รายงานขององค์การอนามัยโลกปี 2567 รวมการสำรวจสี่ประเทศช่วงปี 2563–2565 พบเชื้อดื้อยาโดลูเทกราเวียร์ร้อยละ 3.9 ถึง 19.6 ในคนที่กินสูตรนี้แล้วไวรัสยังไม่ถูกกด ไม่ใช่ในทุกคนที่กินยา และไม่มีข้อมูลของไทย
- รายงานสรุปว่าคนส่วนใหญ่ที่ไวรัสไม่ถูกกดไม่มีเชื้อดื้อยาตัวนี้ แต่ตัวเลขที่พบก็สูงกว่าที่คาดจากการทดลองทางคลินิก
- เอกสารข้อเท็จจริงขององค์การอนามัยโลกฉบับ 27 กรกฎาคม 2569 เขียนว่า ในคนที่กินยาตัวนี้สม่ำเสมอ มากกว่าร้อยละ 90 กดไวรัสได้ต่อเนื่อง
- แนวทางไทยปี 2564/2565 ให้ผู้ดูแลย้ำเรื่องการกินยาและตรวจปริมาณไวรัสซ้ำก่อน และให้เปลี่ยนสูตรตามผลตรวจเมื่อผลรายงานว่าดื้อยา
- ผู้เขียนแนะนำว่าอย่าหยุดยาหรือเปลี่ยนยาเอง ให้กินยาต่อเนื่อง ไปตรวจตามนัด และถามผลตรวจปริมาณไวรัสกับแพทย์ที่ดูแล
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- HIV drug resistance เอกสารข้อเท็จจริง องค์การอนามัยโลก 27 กรกฎาคม ค.ศ. 2026
- HIV drug resistance – brief report 2024 องค์การอนามัยโลก
- High HIV viral suppression among adults receiving WHO-recommended first-line dolutegravir-based antiretroviral therapy in low- and middle-income countries วารสาร AIDS Research and Therapy ปี 2025
- แนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 กรมควบคุมโรค



