95-95-95 คือเป้าหมายด้านการตรวจและรักษาเอชไอวี ส่วนเพร็พ (PrEP) เป็นทางเลือกป้องกันสำหรับผู้ไม่มีเอชไอวี ทั้งสองส่วนช่วยเสริมกันในการมุ่งยุติเอดส์ในฐานะภัยคุกคามทางสาธารณสุข แต่จำนวนผู้ใช้ PrEP ไม่ใช่ตัวชี้วัดใดตัวชี้วัดหนึ่งของเลข 95 ทั้งสาม
95-95-95 หมายถึงอะไร
UNAIDS อธิบายเป้าหมาย 95-95-95 เป็นลำดับการดูแลดังนี้
- 95 แรก: ร้อยละ 95 ของผู้มีเอชไอวีทั้งหมดรู้สถานะเอชไอวีของตนเอง
- 95 ที่สอง: ร้อยละ 95 ของผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่ามีเอชไอวีได้รับการรักษาด้วยยาต้านไวรัสอย่างต่อเนื่อง
- 95 ที่สาม: ร้อยละ 95 ของผู้ที่ได้รับการรักษาด้วยยาต้านไวรัสสามารถกดปริมาณไวรัสได้
แต่ละร้อยละจึงมีตัวหารต่างกัน ไม่ใช่สามกลุ่มที่นำเปอร์เซ็นต์มาบวกกัน และไม่ใช่อัตราประสิทธิผลของยา PrEP
เป้าหมายปี 2568 เกี่ยวข้องกับการยุติเอดส์ปี 2573 อย่างไร
95-95-95 เดิมเป็นเป้าหมายที่มุ่งบรรลุภายในปี 2568 หรือ ค.ศ. 2025 โดย UNAIDS ยังคงเป้าหมายนี้ไว้ในยุทธศาสตร์เอดส์โลก ค.ศ. 2026–2031 เพราะยังมีประเทศที่ไม่บรรลุครบทุกส่วน กรอบใหญ่คือการยุติเอดส์ในฐานะภัยคุกคามทางสาธารณสุขภายในปี 2573 หรือ ค.ศ. 2030 ไม่ใช่การประกาศว่าเชื้อเอชไอวีหายไปหรือไม่จำเป็นต้องมีบริการต่อเนื่อง
การประเมินว่าประเทศไทยบรรลุเป้าหมายหรือไม่จำเป็นต้องใช้ผลระดับประเทศที่ระบุปีข้อมูลและตัวหารชัดเจน บทความนี้ไม่ได้รายงานชุดตัวเลขดังกล่าว จึงไม่สรุปว่าไทยบรรลุหรือยังไม่บรรลุเป้าหมาย
PrEP ช่วยเสริมเป้าหมายอย่างไร
เพร็พ หรือยาป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อเอชไอวี เป็นการใช้ยาต้านไวรัสเพื่อป้องกันการรับเอชไอวีในผู้ที่ยังไม่มีเชื้อ แตกต่างจาก ART ซึ่งเป็นการรักษาด้วยยาต้านไวรัสสำหรับผู้มีเอชไอวี ตามข้อมูล PrEP ของ CDC การใช้ PrEP เป็นส่วนหนึ่งของแผนป้องกันที่พิจารณาร่วมกับการตรวจเอชไอวี การใช้ถุงยาง และการตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
กล่าวโดยสรุป 95-95-95 มุ่งให้ผู้มีเอชไอวีเข้าถึงการวินิจฉัย การรักษา และการกดไวรัส ขณะที่ PrEP เพิ่มทางเลือกป้องกันให้ผู้ไม่มีเอชไอวี การเชื่อมทั้งสองด้านจึงช่วยให้ระบบบริการดูแลได้ทั้งผู้ที่ต้องการการรักษาและผู้ที่ต้องการการป้องกัน ไม่ใช่เลือกทำอย่างใดอย่างหนึ่งแทนกัน
การพิจารณา PrEP ในประเทศไทย
ประเทศไทยมีบริการ PrEP เช่น บริการเพร็พและเป็ปของศูนย์วิจัยโรคเอดส์และโรคติดเชื้อ สภากาชาดไทย ซึ่งระบุว่ามีการประเมินก่อนรับยา ตัวอย่างนี้ยืนยันว่ามีช่องทางบริการ แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกหน่วยบริการมีชนิดยา ค่าใช้จ่าย หรือเงื่อนไขเหมือนกัน
ก่อนเริ่ม PrEP จำเป็นต้องตรวจยืนยันว่าไม่มีเอชไอวีและรับการประเมินสุขภาพ การเลือกยาและการติดตามขึ้นกับชนิดยา ประวัติสุขภาพ และลักษณะการสัมผัสเชื้อ แนวทาง CDC ที่อ้างอิงเป็นแนวทางสหรัฐอเมริกา ไม่ใช่ข้อยืนยันสิทธิประโยชน์หรือรายการยาที่มีให้บริการในประเทศไทย
คำถามที่อาจช่วยประกอบการเลือกบริการ ได้แก่
- หน่วยบริการมี PrEP ทางเลือกใด และเหมาะกับบริบทของผู้รับบริการอย่างไร
- ต้องตรวจอะไรก่อนเริ่มและระหว่างติดตาม
- ค่ายา ค่าตรวจ และค่าบริการส่วนใดใช้สิทธิได้ และมีเงื่อนไขอะไร
- หากขาดนัด ลืมยา หรือต้องการหยุดใช้ จะติดต่อทีมดูแลช่องทางใด
การพิจารณาทางเลือกควรตั้งอยู่บนความต้องการและข้อมูลสุขภาพของแต่ละคน ไม่ตัดสินจากอัตลักษณ์ทางเพศหรือรสนิยมทางเพศเพียงอย่างเดียว การเข้าถึงบริการที่เคารพสิทธิและไม่ตีตราเป็นส่วนสำคัญของยุทธศาสตร์ UNAIDS เช่นกัน
PrEP ต่างจาก PEP และมีข้อจำกัดอะไร
PrEP ใช้เพื่อป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อ ส่วน PEP เป็นยาป้องกันหลังเหตุที่อาจสัมผัสเชื้อ หากเพิ่งมีเหตุที่อาจสัมผัสเอชไอวี การประเมิน PEP เป็นเรื่องเร่งด่วน เพราะแนวทาง WHO เรื่อง PEP ระบุให้เริ่มโดยเร็วที่สุด โดยควรอยู่ภายใน 24 ชั่วโมงและไม่เกิน 72 ชั่วโมงหลังสัมผัสเชื้อ จึงไม่ควรรอให้ครบ 72 ชั่วโมงจึงขอรับการประเมิน ผู้ให้บริการจะพิจารณาความเหมาะสมตามเหตุการณ์
PrEP มุ่งป้องกันเอชไอวี ไม่ใช่การป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นทั้งหมด การใช้ถุงยางและการตรวจตามบริบทจึงยังเป็นทางเลือกประกอบแผนดูแล หากชุดตรวจเอชไอวีด้วยตนเองให้ผลมีปฏิกิริยา หรือ reactive ผลนั้นยังไม่ใช่คำวินิจฉัยสุดท้าย และต้องรับการตรวจยืนยันตามระบบบริการ ดังที่WHO อธิบายเรื่องการตรวจเอชไอวี
สรุป
95-95-95 คือกรอบรู้สถานะ รับการรักษา และกดไวรัสสำหรับผู้มีเอชไอวี ส่วน PrEP เป็นทางเลือกป้องกันสำหรับผู้ไม่มีเอชไอวี การยุติเอดส์จึงต้องอาศัยทั้งการรักษา การป้องกัน และบริการที่เข้าถึงได้โดยไม่ตีตรา สำหรับประเทศไทย รายละเอียดชนิดยา สิทธิ ค่าใช้จ่าย และการติดตามเป็นข้อมูลที่ตรวจสอบกับหน่วยบริการได้ก่อนตัดสินใจ
แหล่งข้อมูล
- UNAIDS: ยุทธศาสตร์เอดส์โลก ค.ศ. 2026–2031 และเป้าหมาย 95-95-95
- CDC: Clinical Guidance for PrEP — 30 เมษายน 2026
- สภากาชาดไทย: บริการยาเพร็พและเป็ป
- WHO: แนวทาง PEP — 22 กรกฎาคม 2024
- WHO: ข้อมูลเอชไอวีและเอดส์ รวมการตรวจยืนยัน
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลและความรู้ทั่วไป รวมถึงทางเลือกประกอบการพิจารณาของผู้อ่าน ไม่ใช่คำสั่งหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคล ข้อมูลด้านสุขภาพไม่ใช้แทนการวินิจฉัย การรักษา หรือคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ ความเหมาะสมอาจแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละคน


