ยาต้าน HIV กับไวรัสตับอักเสบบี มีงานวิจัยที่ตีพิมพ์ออนไลน์ปลายเดือนพฤษภาคม 2568 ติดตาม 97 คนที่มีทั้งเอชไอวีและไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรัง ซึ่งไม่เคยรักษาทั้งสองโรค 94 คนอยู่ที่กรุงเทพฯ อีก 3 คนอยู่ที่มาเลเซีย ภายใน 2 ปีหลังเริ่มยาต้านสูตรที่ออกฤทธิ์ต่อไวรัสตับอักเสบบีด้วย 21 คน (ร้อยละ 22 ของทั้งหมด) ตรวจไม่พบโปรตีนเปลือกนอกของไวรัส (HBsAg) แล้ว คนส่วนใหญ่ยังตรวจพบ
ผลนี้ไม่ได้แปลว่าหยุดยาได้ แนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 ให้เลี่ยงการหยุดยาในสูตรที่ออกฤทธิ์ต่อไวรัสตับอักเสบบีพร้อมกัน เพราะเสี่ยงสูงต่อตับอักเสบรุนแรงและตับวาย อย่าหยุดหรือเปลี่ยนยาต้านเอง ให้คุยกับแพทย์
ยาต้าน HIV กับไวรัสตับอักเสบบี งานในไทยและมาเลเซียติดตามใคร
ผู้วิจัยมาจากออสเตรเลีย ไทย มาเลเซีย และประเทศอื่น ผู้เข้าร่วมเข้างานช่วงสิงหาคม 2561 ถึงมีนาคม 2563 ที่ศูนย์วิจัยโรคเอดส์ สภากาชาดไทย ในกรุงเทพฯ และศูนย์การแพทย์ของมหาวิทยาลัยมาลายาในกัวลาลัมเปอร์ แล้วติดตามต่อ 2 ปี
เกณฑ์ของงานรับเฉพาะคนที่ยืนยันแล้วว่ามีไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรัง และไม่เคยรักษาทั้งสองโรค คนที่ตรวจพบแอนติบอดีต่อไวรัสตับอักเสบซีหรือดีถูกคัดออก ผู้เข้าร่วมเป็นผู้ชาย 89 จาก 97 คน ครึ่งหนึ่งอายุไม่เกิน 32 ปี และครึ่งหนึ่งรู้ผลเอชไอวีมาไม่เกิน 10 วันตอนเข้างาน
งานนับว่า 20 คนได้สูตรที่มียาทีโนโฟเวียร์ชนิดที่เรียกย่อว่า TAF ที่เหลือได้ชนิด TDF ส่วนคำว่า HBsAg แนวทางการตรวจของไทย ปี 2568 อธิบายว่าเป็นโปรตีนเปลือกนอกของไวรัส และ anti-HBs เป็นแอนติบอดีที่ป้องกันการติดเชื้อ
สองปีหลังเริ่มยา HBsAg หายไปกี่คน และหมายถึงอะไร
ภายใน 2 ปี 21 จาก 97 คนตรวจไม่พบ HBsAg แล้ว และ 14 คนในนั้นมีภูมิต้านทาน anti-HBs ขึ้นมาด้วย อีก 76 คน งานนับว่ายังตรวจพบ รวมคนที่ติดตามไม่ครบ การหายส่วนใหญ่เกิดเร็ว 17 จาก 21 คนหายภายในนัดเดือนที่ 12
ผู้วิจัยเล่าว่างานก่อนหน้าในคนที่มีเอชไอวีร่วมด้วยพบการหายได้ถึงราวร้อยละ 19 ใน 2 ปีแรก สูงกว่าคนที่มีแต่ไวรัสตับอักเสบบีแล้วเริ่มยา ซึ่งพบราวร้อยละ 1 ต่อปี แต่มีงานที่รายงานไว้ต่ำถึงร้อยละ 4
คำว่าหายในที่นี้คือผล HBsAg จากบวกกลายเป็นลบ แต่แนวทางการตรวจของไทย ปี 2568 เขียนว่า บางคนตรวจไม่พบ HBsAg แต่ยังพบสารพันธุกรรมของไวรัสในเลือดหรือเซลล์ตับ และไวรัสอาจกลับมาเองหรือถูกกระตุ้นโดยเคมีบำบัดหรือยากดภูมิคุ้มกัน ซึ่งอาจทำให้ตับอักเสบกำเริบจนเป็นอันตรายถึงชีวิต ผู้เขียนแนะนำให้แพทย์เป็นผู้อ่านผลนี้

ใครมีโอกาสมากกว่า และงานนี้ยังตอบอะไรไม่ได้
ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการหายในงานนี้มีห้าข้อ คือ ค่าเอนไซม์ตับ (ALT) ตอนเริ่มที่สูงกว่า อายุที่น้อยกว่า ตับที่แข็งน้อยกว่า ระดับ HBsAg ตอนเริ่มที่ต่ำมาก (ในงานมี 8 คน) และการได้สูตรที่มี TAF ผู้วิจัยเขียนว่าความต่างเรื่องความแข็งของตับอาจไม่มีความหมายต่อการรักษา
ในคนที่หาย 21 คน มี 8 คนที่ได้ TAF ขณะที่ทั้งงานมีคนได้ TAF 20 คน งานนี้เป็นการติดตามดูผล ไม่ได้สุ่มว่าใครได้ยาแบบไหน แนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 เขียนให้คนที่มีทั้งสองเชื้อใช้สูตรที่มี TDF หรือ TAF ถ้ากินยาอยู่ อย่าหยุดหรือเปลี่ยนยาต้านเอง ให้คุยกับแพทย์
ข้อจำกัดที่ผู้วิจัยเขียนไว้ เช่น บางคนที่ไวรัสหรือ HBsAg ตอนเริ่มต่ำอาจกำลังจะหายเองโดยไม่ต้องรักษา แม้ปริมาณไวรัสตอนเริ่มจะไม่สัมพันธ์กับการหาย และงานไม่ได้เก็บวันที่ตรวจพบไวรัสตับอักเสบบีครั้งแรก ผู้เขียนเห็นว่าผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่เป็นผู้ชายจากศูนย์เดียวในกรุงเทพฯ ที่เพิ่งรู้ผลเอชไอวี ผลจึงใช้แทนทุกคนในไทยไม่ได้
แนวทางไทยเขียนเรื่องยาต้านของคนที่มีไวรัสตับอักเสบบีไว้อย่างไร
แนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 เขียนว่า คนที่มีเอชไอวีร่วมกับไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรัง โรคตับจะเป็นตับแข็ง ตับวาย และมะเร็งตับมากขึ้นและเร็วขึ้น และมีโอกาสเกิดตับอักเสบจากยาต้านมากกว่าคนที่มีแต่เอชไอวี
แนวทางให้สูตรยาต้านหลักของคนกลุ่มนี้มี TDF หรือ TAF ร่วมกับยาอีกตัวที่กำหนดไว้ และให้เลี่ยงการหยุดยาเหล่านี้พร้อมกัน เพราะเสี่ยงสูงต่อตับอักเสบรุนแรงและตับวายจากไวรัสตับอักเสบบีกำเริบ การเลือกสูตรเป็นเรื่องที่แพทย์ตัดสิน อย่าหยุดหรือเปลี่ยนยาเอง
การตรวจติดตามที่แนวทางเขียนไว้ เช่น HBsAg ทุก 12 เดือนเพื่อดูว่าหายไปหรือยัง ค่าเอนไซม์ตับทุก 6 เดือน และอัลตราซาวด์ตับทุก 6 ถึง 12 เดือนในคนที่มีตับแข็ง มีคนในครอบครัวเป็นมะเร็งตับ หรืออายุถึงเกณฑ์ที่แนวทางกำหนด
ผู้เขียนแนะนำให้ถามทีมรักษาถึงผล HBsAg ล่าสุด นัดตรวจครั้งต่อไป และเกณฑ์อัลตราซาวด์ตับ ถ้าต้องได้เคมีบำบัดหรือยากดภูมิคุ้มกัน ให้บอกแพทย์ที่สั่งยาว่าเคยมีไวรัสตับอักเสบบี แม้ HBsAg หายแล้ว เพราะแนวทางการรักษาของไทยมีข้อป้องกันไวรัสกำเริบในคนที่ HBsAg ลบแต่เคยติดเชื้อ
เรื่องไวรัสตับอักเสบบีกับยาฉีดและข่าวยาสัปดาห์ละครั้ง อ่านต่อได้ที่ ยาต้าน HIV แบบฉีด CAB/RPV เหมาะกับใคร และต้องรู้อะไรก่อนเปลี่ยน และ ยาต้าน HIV กินสัปดาห์ละครั้ง ใช้ได้แล้วจริงไหม? เช็กข่าวผลวิจัยปี 2569

คำถามที่พบบ่อย
ผล HBsAg เป็นลบแล้ว หยุดยาต้านได้ไหม
ไม่ควรหยุดเอง ยาต้านยังเป็นยารักษาเอชไอวี และแนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 ให้เลี่ยงการหยุดยาในสูตรที่ออกฤทธิ์ต่อไวรัสตับอักเสบบีพร้อมกัน แนวทางให้แพทย์ตรวจ HBsAg ก่อนพิจารณาสูตรที่ไม่มี TDF หรือ TAF เรื่องยาให้แพทย์ตัดสิน
เปลี่ยนจาก TDF เป็น TAF จะช่วยให้ HBsAg หายไหม
งานในไทยและมาเลเซียปี 2568 ศึกษาคนที่เพิ่งเริ่มยาครั้งแรก จึงไม่ได้ตอบเรื่องการเปลี่ยนยาระหว่างทาง ผู้วิจัยเล่าว่างานแรกที่ให้คนซึ่งกินสูตรที่มี TDF อยู่แล้วเปลี่ยนมาใช้ TAF พบ HBsAg หายร้อยละ 4.2 ของผู้เข้าร่วมใน 48 สัปดาห์ งานต่อมาพบร้อยละ 0 ถึง 8.7 แนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 เขียนให้ใช้ได้ทั้ง TDF หรือ TAF อย่าเปลี่ยนยาเอง ให้ถามแพทย์
เริ่มยาต้านแล้วค่าตับขึ้น เกี่ยวกับเรื่องนี้ไหม
ต้องให้แพทย์แปลผล ในงานไทยและมาเลเซียปี 2568 คนที่ HBsAg หาย 10 จาก 21 คนมีค่าเอนไซม์ตับสูงก่อนหรือพร้อมกับช่วงที่หาย ซึ่งผู้วิจัยเขียนว่าอาจเกี่ยวกับการฟื้นตัวของภูมิคุ้มกัน ส่วนแนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 ให้ตรวจค่าตับซ้ำในช่วง 3 เดือนแรกในคนที่มีไวรัสตับอักเสบร่วมด้วย และให้ติดตามใกล้ชิดในคนที่มีตับแข็งและ CD4 ต่ำ เพื่อเฝ้าระวังตับอักเสบจากยาและภาวะอักเสบจากการฟื้นตัวของภูมิคุ้มกัน อย่าหยุดยาเอง ให้แพทย์เป็นผู้ดูผล
ไม่แน่ใจว่าเคยตรวจหาเชื้อตับอักเสบบีหรือยัง ทำอย่างไร
แนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 ให้ตรวจ HBsAg ตั้งแต่รู้ผลเอชไอวีครั้งแรก และให้ฉีดวัคซีนถ้าไม่พบทั้ง HBsAg และภูมิต้านทาน ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถามทีมรักษาถึงผลของคุณ
กินยาต้านมาหลายปีแล้ว HBsAg ยังหายได้ไหม
งานในไทยและมาเลเซียปี 2568 ตอบตรง ๆ ไม่ได้ เพราะศึกษาเฉพาะคนที่เพิ่งเริ่มยา ผู้วิจัยเล่าว่างานที่ติดตามนานกว่าบางชิ้นพบว่าการหายเกิดน้อยลงเมื่อรักษาไปถึงปีที่ 3 ถึง 5 แนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 ให้ตรวจ HBsAg ทุก 12 เดือน ถามผลล่าสุดได้ที่ทีมรักษา
สรุป
- งานที่ตีพิมพ์ออนไลน์ปลายเดือนพฤษภาคม 2568 ใน 97 คนที่มีเอชไอวีร่วมกับไวรัสตับอักเสบบีเรื้อรังและไม่เคยรักษาทั้งสองโรค (94 คนในกรุงเทพฯ 3 คนในมาเลเซีย) ซึ่งเริ่มยาต้านสูตรที่ออกฤทธิ์ต่อไวรัสตับอักเสบบีด้วย พบ HBsAg หายใน 21 คน (ร้อยละ 22) ภายใน 2 ปี ส่วนใหญ่ในปีแรก คนส่วนใหญ่ในงานยังตรวจพบ
- แนวทางการรักษาเอชไอวีของไทย ปี 2564/2565 ให้เลี่ยงการหยุดยาในสูตรที่ออกฤทธิ์ต่อไวรัสตับอักเสบบีพร้อมกัน และให้ตรวจติดตามเป็นระยะ อย่าหยุดหรือเปลี่ยนยาต้านเอง
อ่านเรื่องยาต้านไวรัสต่อได้ที่หน้า ART: การรักษา HIV ที่ช่วยให้สุขภาพดีและกดไวรัสได้ ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation)
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- งานวิจัยการหายของ HBsAg หลังเริ่มยาต้านที่ออกฤทธิ์ต่อไวรัสตับอักเสบบี ในคนที่มีเอชไอวีร่วมด้วย Audsley J และคณะ วารสาร Clinical Infectious Diseases ปี 2568 (ฉบับในคลังของมหาวิทยาลัยเมลเบิร์น)
- แนวทางการตรวจรักษาและป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2564/2565 กรมควบคุมโรค
- แนวทางการตรวจวินิจฉัยและการตรวจติดตามการรักษาการติดเชื้อเอชไอวี ซิฟิลิส และไวรัสตับอักเสบ บี ซี ปี 2568 กรมควบคุมโรค


