ยาต้าน HIV ชื่อสามัญ ได้ผลเท่ายาต้นแบบไหม งานวิจัยที่เราเปิดอ่านยังไม่พบว่าด้อยกว่า แต่เป็นงานขนาดเล็กหรืองานเชิงสังเกต และทำกับยาเพียงไม่กี่ตัว จึงยังไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าเท่ากันทุกตัว ถ้าเม็ดยาที่ได้รับเปลี่ยนหน้าตาไป ให้ถามเภสัชกรก่อน และอย่าหยุดยาเอง

ยาต้าน HIV ชื่อสามัญคืออะไร ต่างจากยาต้นแบบตรงไหน

บทความนี้ใช้คำว่ายาต้นแบบกับยาชื่อการค้าที่วางขายก่อน ส่วนยาชื่อสามัญ สำนักงานอาหารและยาของสหรัฐฯ อธิบายว่าเป็นยาที่ทำขึ้นให้เหมือนยาชื่อการค้าที่วางขายอยู่แล้ว ยาชื่อสามัญที่หน่วยงานนี้อนุมัติต้องมีตัวยาสำคัญเดียวกัน ความแรงเท่ากัน รูปแบบยาและวิธีให้ยาเหมือนกัน และผ่านมาตรฐานคุณภาพชุดเดียวกับยาต้นแบบ

เรื่องราคา หน่วยงานเดียวกันอธิบายว่าผู้ผลิตยาชื่อสามัญไม่ต้องทำการทดลองทางคลินิกราคาแพงซ้ำ แต่ต้องแสดงหลักฐานหลายอย่าง รวมถึงชีวสมมูล ซึ่งโดยทั่วไปหมายถึงยาส่งตัวยาสำคัญเข้าสู่ร่างกายในปริมาณ อัตรา และระดับเดียวกับยาต้นแบบ ส่วนหน้าตาเม็ดยา หน่วยงานนี้โดยทั่วไปยอมให้ต่างกันได้เล็กน้อย เช่น สี โดยเขียนว่าไม่กระทบการทำงานของยา

ส่วนของไทย งานวิจัยไทยที่ตีพิมพ์ปี 2559 เขียนว่าสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยามีแนวทางอนุมัติยาชื่อสามัญที่กำหนดให้มีหลักฐานว่าใช้แทนกันได้ เช่น การศึกษาชีวสมมูล และเขียนว่าการรักษาเอชไอวีในไทยขณะนั้นพึ่งยาชื่อสามัญเป็นส่วนใหญ่

เก็บยา 42 ตัวอย่างจากโรงพยาบาล คลินิก และร้านยาไปตรวจ พบอะไร

งานนี้ทำโดยหน่วยวิจัยฮีฟแนทของศูนย์วิจัยโรคเอดส์ สภากาชาดไทย ร่วมกับคณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้วิจัยเก็บยาชื่อสามัญสามชนิด คือทีโนโฟเวียร์ เอฟาไวเรนซ์ และโลพินาเวียร์/ริโทนาเวียร์ รวม 42 ตัวอย่างจาก 15 แหล่งเมื่อต้นปี 2558 ได้แก่โรงพยาบาล 10 แห่งในระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ คลินิกขององค์กรไม่แสวงกำไร 2 แห่ง และร้านยาเอกชน 3 แห่ง ซึ่งหนึ่งในนั้นอยู่ในเวียดนาม

ในจำนวนนี้ 23 ตัวอย่างผลิตในไทย 17 ตัวอย่างผลิตในอินเดีย และอย่างละ 1 ตัวอย่างจากเวียดนามกับจีน ห้องปฏิบัติการตรวจโดยไม่รู้ว่ายามาจากแหล่งใด ว่าเป็นตัวยาที่ระบุจริงหรือไม่ มีปริมาณตัวยาตามฉลากหรือไม่ น้ำหนักแต่ละเม็ดสม่ำเสมอหรือไม่ และเม็ดยาละลายปล่อยตัวยาได้ตามเกณฑ์หรือไม่ ซึ่งข้อสุดท้ายตรวจได้กับยาสองในสามชนิด

ผลคือทุกตัวอย่างผ่านมาตรฐานของตำรายาสากลในรายการที่ตรวจ และผู้วิจัยไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญระหว่างผลกับแหล่งที่ได้ยา สถานที่ผลิต หรือการผ่านโครงการรับรองคุณภาพยาล่วงหน้าที่องค์การอนามัยโลกมีมาตั้งแต่ปี 2544

ผู้วิจัยบอกข้อจำกัดไว้เองว่าจำนวนตัวอย่างน้อย เภสัชกรของโรงพยาบาลเป็นผู้หยิบยามาให้ ร้านยาถูกเลือกตามความสะดวก และไม่ได้ตรวจหาสิ่งเจือปน ผู้วิจัยยังอ้างรายงานปี 2551 ที่เคยพบยาต้านไวรัสจากไทย 2 ตัวอย่างต่ำกว่ามาตรฐาน จึงสรุปว่าต้องเฝ้าระวังคุณภาพต่อเนื่อง และงานนี้ตรวจตัวเม็ดยา ไม่ได้ติดตามผลการรักษาในคน

Quicky

คนที่ถูกเปลี่ยนไปใช้ยาชื่อสามัญ คุมไวรัสได้เหมือนเดิมไหม

งานที่เทียบผลในคนโดยตรงที่เราเปิดอ่านได้มีสองงาน

งานที่เทียบยาชื่อสามัญกับยาต้นแบบในคน
งานวิจัย ใคร ที่ไหน เทียบอะไร พบอะไร
อิตาลี ตีพิมพ์ปี 2560 ผู้มีเชื้อเอชไอวีที่คุมไวรัสได้แล้ว ในสถาบันแห่งเดียวที่มิลาน กลุ่มที่เปลี่ยน 440 คน จับคู่กับกลุ่มที่ไม่เปลี่ยน 440 คน คนที่ถูกเปลี่ยนจากยาต้นแบบเป็นยาชื่อสามัญของลามิวูดีน ซิโดวูดีน/ลามิวูดีน หรือเอฟาไวเรนซ์ กับคนที่จับคู่ไว้ซึ่งใช้ยาต้นแบบชนิดอื่นที่ยังไม่มียาชื่อสามัญ ติดตามค่ากลาง 15 เดือน คุมไวรัสไม่อยู่ 4 คนในกลุ่มที่เปลี่ยน และ 10 คนในกลุ่มที่ไม่เปลี่ยน การต้องปรับสูตรยาเกิดพอ ๆ กัน
แซมเบีย ตีพิมพ์ปี 2555 ผู้ใหญ่ 14,736 คนที่เริ่มรักษาในกรุงลูซากา ช่วงปี 2547 ถึง 2550 ซิโดวูดีนชนิดชื่อสามัญ 7,277 คน กับชนิดต้นแบบ 7,459 คน แบ่งตามยาที่ได้ตอนเริ่ม ไม่พบความต่างของการเสียชีวิตหลัง 90 วันแรก ระดับเม็ดเลือดขาวซีดีโฟร์ และน้ำหนักตัว

ทั้งสองงานไม่ได้สุ่มว่าใครได้ยาแบบไหน งานในอิตาลีทำในที่เดียวและกลุ่มเปรียบเทียบใช้ยาคนละตัว งานในแซมเบียไม่ได้ตรวจปริมาณไวรัสเป็นประจำ และผู้รับยาร้อยละ 76 ถูกสลับระหว่างสองชนิดตามยาที่ห้องยามี เราไม่พบงานแบบเดียวกันที่ทำกับยาต้านไวรัสตัวอื่นนอกจากสามตัวในตาราง หลักฐานจึงบอกได้เพียงว่ายังไม่เห็นสัญญาณว่าด้อยกว่า ไม่ใช่พิสูจน์แล้วว่าเท่ากันทุกตัว

คนไม่มั่นใจยาชื่อสามัญมากแค่ไหน และข้อไหนควรระวังจริง

การสำรวจในฝรั่งเศสเมื่อเดือนกันยายน 2556 ถามผู้มีเชื้อเอชไอวี 556 คนในโรงพยาบาล 33 แห่ง ผู้ตอบร้อยละ 76 ยอมรับยาชื่อสามัญโดยทั่วไป ร้อยละ 44 ยอมรับการเปลี่ยนเป็นยาต้านไวรัสชื่อสามัญ ร้อยละ 29 ปฏิเสธ และร้อยละ 27 ไม่ออกความเห็น ถ้าต้องกินจำนวนเม็ดมากขึ้น ผู้ยอมรับเหลือร้อยละ 17 ผู้วิจัยสรุปว่าในกลุ่มที่สำรวจนี้ การยอมรับขึ้นกับความรู้และการเคยใช้ยาชื่อสามัญโดยรวมเป็นส่วนใหญ่

ข้อที่ควรระวังจริงคือช่องทางที่ได้ยา งานตรวจคุณภาพยาในไทยเมื่อปี 2558 พบว่าซื้อยาต้านไวรัสจากร้านยาเอกชน 2 แห่งได้โดยไม่มีใบสั่งแพทย์ ผู้วิจัยตรวจสภาพการเก็บยาของร้านเหล่านั้นไม่ได้ และเตือนว่าการรักษาเองโดยไม่มีผู้เชี่ยวชาญติดตามอาจนำไปสู่ผลข้างเคียง การกินยาไม่สม่ำเสมอ และการดื้อยา

ภาพขวดยา แผงยา และสมุดบันทึกอาการด้านบน พร้อมคำแนะนำด้านล่างให้เช็กฉลาก ถามเภสัชกร ไม่หยุดยาเอง และไปโรงพยาบาลทันทีหากมีอาการรุนแรง

Love2Test — จองตรวจฟรี

ถ้าเม็ดยาที่ได้รับเปลี่ยนไป ควรทำอย่างไร

  • ดูชื่อตัวยาบนฉลาก แล้วถามเภสัชกรว่าเป็นยาตัวเดิมจากผู้ผลิตรายอื่นใช่หรือไม่
  • กินต่อตามเดิมระหว่างรอคำตอบ ไม่หยุดหรือข้ามยาเอง
  • ถ้ารู้สึกผิดปกติหลังเปลี่ยน ให้จดอาการกับวันที่เริ่ม แล้วบอกแพทย์หรือเภสัชกร ถ้าอาการรุนแรง เราแนะนำให้ไปโรงพยาบาลทันที
  • รับยาจากหน่วยบริการที่ดูแลคุณ ไม่ซื้อยาต้านไวรัสมากินเอง

เหตุผลที่ไม่ควรเว้นยาระหว่างรอ อ่านได้ที่ ยาต้านไวรัสเอชไอวี ทำไมการกินต่อเนื่องจึงเปลี่ยนชีวิตได้

แนวทางการรักษาของไทย ฉบับปี 2564/2565 เขียนว่าปริมาณไวรัสในเลือดเป็นตัวชี้ประสิทธิผลของการรักษา และใช้วินิจฉัยการรักษาล้มเหลวได้เร็วที่สุด ถามแพทย์เรื่องผลตรวจของคุณได้ อ่านเพิ่มได้ที่ Viral Load คืออะไร ควบคุมให้ตรวจไม่เจอแล้วชีวิตเปลี่ยนอย่างไร

คำถามที่พบบ่อย

ยาชื่อสามัญถูกกว่า เพราะคุณภาพต่ำกว่าหรือเปล่า

สำนักงานอาหารและยาของสหรัฐฯ อธิบายว่าผู้ผลิตยาชื่อสามัญไม่ต้องทำการทดลองทางคลินิกราคาแพงซ้ำ ส่วนมาตรฐานคุณภาพ ยาที่หน่วยงานนี้อนุมัติต้องผ่านชุดเดียวกับยาต้นแบบ

ยาที่ผลิตในไทยกับยานำเข้า คุณภาพต่างกันไหม

งานตรวจคุณภาพยาในไทยไม่พบว่าผลต่างกันตามสถานที่ผลิต แต่เป็น 42 ตัวอย่างจากยาสามชนิดเมื่อปี 2558 จึงยังพูดแทนยาทุกตัวในวันนี้ไม่ได้

เปลี่ยนยี่ห้อแล้วรู้สึกไม่เหมือนเดิม คิดไปเองหรือเปล่า

สำนักงานอาหารและยาของสหรัฐฯ เขียนว่าในผู้ใช้ยาส่วนน้อย ส่วนผสมที่ไม่ใช่ตัวยาอาจกระทบการทนยาหรือการดูดซึม ซึ่งมักเล็กน้อยและพบไม่บ่อย ให้บอกแพทย์หรือเภสัชกร และกินยาต่อระหว่างนั้น ถ้าอาการรุนแรง เราแนะนำให้ไปโรงพยาบาลทันที

สั่งยาต้านไวรัสชื่อสามัญทางออนไลน์มากินเองได้ไหม

ไม่ควร ผู้วิจัยไทยเตือนว่าการรักษาเองโดยไม่มีผู้เชี่ยวชาญติดตามอาจนำไปสู่ผลข้างเคียงและการดื้อยา ถ้ามีปัญหาเรื่องการเข้าถึงยา ให้คุยกับหน่วยบริการ

ยาเม็ดรวมถูกแยกเป็นหลายเม็ด แปลว่าได้ยาด้อยลงไหม

งานวิจัยที่ยกมาไม่ได้ตอบคำถามนี้ ถ้าจำนวนเม็ดเพิ่มแล้วกินได้ยากขึ้น ให้บอกทีมที่ดูแล

แชทปรึกษา Love2Test

สรุป

  • ตามกติกาของสหรัฐฯ ยาชื่อสามัญต้องมีตัวยาสำคัญเดียวกับยาต้นแบบ และต้องแสดงชีวสมมูล
  • ยาต้านไวรัสชื่อสามัญสามชนิด 42 ตัวอย่างที่เก็บมาตรวจในไทยเมื่อปี 2558 ผ่านมาตรฐานในรายการที่ตรวจ แต่งานนี้ไม่ได้ติดตามผลในคน
  • งานในอิตาลีและแซมเบียไม่พบว่าผลการรักษาด้อยกว่า แต่เป็นงานเชิงสังเกตที่ไม่ได้สุ่ม และศึกษายารวมสามตัว
  • เม็ดยาเปลี่ยนหน้าตาไม่ใช่เหตุให้หยุดยาเอง ให้ถามเภสัชกร ถ้าอาการหลังเปลี่ยนรุนแรง ให้ไปโรงพยาบาลทันที

มูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation) อธิบายหลักการทำงานของยาต้านไวรัสไว้ที่ ART: การรักษา HIV ที่ช่วยให้สุขภาพดีและกดไวรัสได้

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง